ތަރުޖަމާ: ޝިފްޒާން އަޙްމަދު

މުޞްލިޙަކަށްވުރެ، އުންމަތުގެ މައްސަލަތައް ދެނެގަތުމުގައާއި ޢިލްމީ އުނދަރެހުގެ ތަނަވަސްކަމުގައާއި ޙަރަކާތުގެ ތަނަވަސްކަމުގައި، ދާޢީ ފަސްވާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން ޢާލިމަކަށްވުރެ، ޝަރުޢީ ޙުކުމްތަކާއި އަދަބުތައް އެގުމުގައި ދާޢީ ފަސްވާނެއެވެ. މިއީ ގިނަ މީހުންގެ ނިސްބަތުން ބުނާވާހަކައެވެ. މިއީ ޢާންމު ޝާމިލް ޙުކުމެއް ނޫނެވެ.

ބ. މުޘައްޤަފު:

ނޯޓު: މިއީ ޑރ.ޢަބްދުލްކަރީމް ބައްކާރުގެ تكوين المفكر- خطوات عملية (މުފައްކިރަކު ބިނާކުރުން- ޢަމަލީ ފިޔަވަޅުތަކެއް) ނަމަކަށް ކިޔުނު ފޮތުގެ ތަރުޖަމާގެ ފެށުމެކެވެ. މިފޮތް ތަރުޖަމާކުރަން އަޅުގަނޑު ގަސްތުކުރަނީ ފޮތުގައިހުރި މައިގަނޑު މައުޟޫޢުތައް ވަކިވަކި މަޒުމޫންތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިއީ ފުރަތަމަ މަޒުމޫނުގެ އެއްވަނަ ބައެވެ. އަޅުގަނޑުގެ އުންމީފަކީ މިފޮތް އަވަސް މުސްތަޤުބަލެއްގައި ދިވެހި ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚުތުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.

ތަރުޖަމާ: އިބްރާހީމް ޢަބްދުﷲ


ޙަޔާތުގެ ނައު ދަތުރު ކުރަމުން ދަނީއެވެ. އެ ނަވުގައި އެތަށް ގޮޑިތަކެއް ބެހެއްޓިފައިވެއެވެ. ދަތުރުވެރިން ގިނަކަމުން ނައު ވަނީ ތޮއްޖެހިފައެވެ. ކުރިން މިނަވުގައިތިބީ އަހަރެމެންގެ ކުރީގެ ޖީލުތަކުގެ މީހުންނެވެ. އެމީހުން މިހާރު ނަވުން ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ވަނީ:-
އަނިޔާވެރިންނާއި އަނިޔާލިބުނު މީހުންނެވެ.
ބޮޑާ ކިބުރުވެރިންނާއި،ހިތްތިރި ތަވާޟުޢުވެރިންނެވެ.
ތަންދޮރުފިލާފައިވާމީހުންނާއި ޖާހިލުންނެވެ.
މުއްސަނދިންނާއި ފަޤީރުންނެވެ.
ދީލަތިމީހުންނާއި ދަހިވެތި މީހުންނެވެ.


ހިތްނުބައި ޙަސަދަވެރިންނާއި، އަނެކާއަށް ހެޔޮއެދޭ ހިތްސާފު މީހުންނެވެ.
އަނެކުންނަށް އުނދަގޫކުރާމީހުންނާއި، އެހީތެރި އިޙްސާންތެރިންނެވެ.
މީހުންގެ މުޅަމަސްކާ، ބަސްމަގު ހުތުރު މީހުންނާއި،ޚުލްޤުހެޔޮ އަނެކުންދެކެ ލޯބިވާމީހުންނެވެ.
ހީލަތްތެރި މަކަރުވެރިންނާއި، ނަފްސު ތާހިރު ހިތްސާފުމީހުންނެވެ.
ދޮގުވެރިންނާއި، ތެދުވެރީންނެވެ.


އަނެކުންގެ ޙައްޤުތައް ޖަހައިގަންނަ މީހުންނާއި، އަނެކުންނަށް ޞަދަޤާތްކުރާމީހުންނެވެ.
އަނެކުންނާއިމެދު ނުބައިހީތައް ކުރާމީހުންނާއި، އަނެކުންގެ ޢުޒުރު ޤަބޫލުކުރާ ހެޔޮނިޔަތުގެމީހުންނެވެ.
ޚާލިޤު ގެ އަމުރުތަކަށް ތަބާވުމުގައި މަޝްޣޫލުވާމީހުންނާއި، މަޚްލޫޤުންގެ ފަހަތުން ދުވާމީހުންނެވެ.
ހެއްދެވިފަރާތުގެ ބަސްއެހުމަށް ސަމާލުވާމީހުންނާއި، މުޚްލޫޤުންގެ ބަސް ކުރިއަށްނެރޭމީހުންނެވެ.
ހިތްނިޔަތް ޚާލިޞްކޮށް އެތެރެފުށް ރީތިކުރަން އުޅޭމީހުންނާއި، ބޭރުފުށް އޮމާންކޮށް މަޡުހަރު ރީތިކުރަން އުޅޭމީހުންނެވެ.


ތިމާގެ ވާޖިބު އަދާކުރަން އިސްކަންދޭމީހުންނާއި، ތިމާގެ ޙައްޤުތައް ނުލިބިގެން އަވަދިނެތި އުޅޭމީހުންނެވެ.
ތިމާގެ ކަމުގެ ގުޅުންތައް ކަނޑާމީހުންނާއި، އެގުޅުން ދަމަހައްޓަން އުޅޭމީހުންނާއި، ހަމަ އެކަނި ތިމާ އާއި ގުޅުން އޮންނަ ފަރާތްތަކާއި ގުޅުން ބޭއްވުމަށް އުޅޭމީހުންނެވެ.


ހެއްދެވިފަރާތުގެ ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުވެރިވާމީހުންނާއި، އެ ނިޢުމަތްތަކާމެދު ޣާފިލުވެފައިވާމީހުންނެވެ.
މައިންބަފައިންގެ ޙައްޤުފުރިހަމައަށް އަދާކުރާމީހުންނާއި، އެބައިމީހުނަށް އިހާނާތްތެރިވާމީހުންނެވެ.
ބަލާތަކާއި މުޞީބާތްތަކަށް ކެތްތެރިވާމީހުންނާއި، ފިނޑިކަން ކުރިއަށްނެރެ ކެތްތެރިކަން ކުޑަމީހުންނެވެ.
އަނެކާގެ ފަތިފުށް ހޯދަމުންދުވާމީހުންނާއި، ތިމާގެ އުނިކަން ފާހަގަކޮށް އެކަން އިޞްލާޙުކުރަން އުޅޭމީހުންނެވެ.
އަނެކާގެ ފަރާތުން ބަދަލުހިފަން އުޅޭމީހުންނާއި، އޯގާތެރިކަން އިސްކޮށް މަޢާފުކުރާމީހުންނެވެ.
ޠާޢަތާއިގެން މަޝްޣޫލުވާމީހުންނާއި، ޙަރާމްކަންތަކަށް އަރައިގަތުމުގައި މަޝްޣޫލުވާމީހުންނެވެ.
ހެޔޮމަގަށް ގޮވާލާމީހުނަށް މަލާމާތްކުރާމީހުންނާއި، އެމަގަށް ގޮވާލުމަށް ހޮތްވަރުދޭމީހުންނެވެ.
މީސްތަކުން ޚަރާބުކުރުމުގައި ތިމާގެ ހަކަތަ ހުސްކުރާމީހުންނާއި، އިޞްލާޙުކުރުމުގައި ޖިހާދުކުރާމީހުންނެވެ.


މިހުރިހައި މީހުން ގޮވައިގެން ޙަޔާތުގެ ނައު ބާރަށް ދަތުރުކުރަމުންގޮސް ބަނދަރަށް ވާސިލުވެއެވެ.
ބަނދަރަކީ ތޯއެވެ.! ކަށްވަޅެވެ. އިސްވެބުނެވުނު ހުރިހައި ސިފަތަކެއްގެ އަހުލުވެރިން އެތާގައިވެއެވެ.


ފަޤީރުމީހާގެ ގާތުގައި ބޮޑުމަހުޖަނެއްވެސް އޮވެދާނެއެވެ.
ޞާލިޙު މީހާއާއި ޖެހިގެން ޠާލިޙު މީހާވެސް އޮވެދާނެއެވެ.
ޒާލިމުގެ ގާތުގައި މަޒްލޫމް އޮވެދާނެއެވެ.
ވަގުކަލޭގެ އަރިމަތީ މަޙްރޫމް އޮވެދާނެއެވެ.
ޢިއްޒަތްތެރިންނާއި ނިކަމެތިން އެއްތަނެއްގައެވެ.
ޢާލިމުންނާއި ޖާހިލުން އެއްތާކުއެވެ.


ޤަބުރުސްތާނަށް ގޮސް ގޮވާލަބަލާށެވެ! " ޖާހާއި މަންޞަބުގެ އަހުލުވެރިން ކޮބާތޯއެވެ؟ މުއްސަނދި މަހުޖަނުން ކޮބައިތޯއެވެ؟ ކިބުރުވެރި އަނިޔާވެރިން ކޮބައިތޯއެވެ؟ ފަޤީރު ނިކަމެތިން ކޮބައިތޯއެވެ؟ އަނިޔާލިބި ބަލިކަށިވީ މީހުން ކޮބައިތޯއެވެ؟"
އެންމެން މަރުވެ ދިޔައީއެވެ. އެކަކުވެސް ނުބަހައްޓައެވެ. އެމީހުންގެ ޙާލަތު އެނގޭ އެއްވެސް މީހަކު ނެތެވެ.
ދިރިތިބީންނަށް ޢިބްރަތަކަށް ފުދެއެވެ.


ޙަޔާތުގެ ނަވަށް ކުރިން އެރިމީހުން ބަނދަރަށްބޭލުމަށްފަހު މިހާރު އެހެންބަޔަކު ނަވަށް އަރުވައިފިއެވެ.
މިހާރު އެނަވުގައި މިތިބީ "އަހަރެމެންނެވެ."


އަހަރެމެން ކޮންމެމީހަކުވެސް ބަލަންވީ އެމީހަކަށް މި އިނދެވެނީ އެނަވުގެ ކޮން ސީޓެއްގައި ތޯއެވެ؟ އެމީހާގެ ކައިރި ސީޓުތަކުގައި ތިބީ ކޮންބައެއްތޯއެވެ. ؟ ކަމުނުދާތާކު އިނދެވޭނަމަ ބަދަލުވާންވީއެވެ.
އެމީހެއްގެ މަޤާމު އެމީހަކު މިހާރު ކަނޑައަޅަންވީއެވެ!

އިސްލާމީ މުފައްކިރު އަލްޢައްލާމާ މުޙައްމަދުލްޣަޒާލީ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ތޫނުފިލިކަމުން އެކަންޏަކު ނުފުދެއެވެ. އިބިލީސް ވެސް ވީ ތޫނުފިލި އެއްޗެއް ކަމުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭނާގެ އެދުންވެރިކަން އޭނާގެ މައްޗަށް ގަދަވެގަތީއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ބޭކާރު މީހަކު ގަބޫލެއް ނުކުރައްވާނެއެވެ. އެމީހެއްގެ ސިކުނޑި ކިތަންމެ މޮޅުކަމުގައި ވިޔަސްވެހެވެ. 

އިސްލާމީ ހަރަކާތޭ ބުނެވުނު ބަހުގެ ދޭހައިގައި އަހަރެން ހިމަނަނީ، ތަނެއްގައި އިސްލާމީ އުސޫލުތައް ފަތުރާ، އިސްލާމްދީނަށް ބަޔަކު އަހުލުވެރިކުރުމަށް ހިންގޭ ހަރަކާތެއް ކަމަށް އެ ހަރަކާތެއްގެ އަހުލުވެރީން ދަޢުވާކުރާ ކޮންމެ ހަރަކާތެކެވެ. އެއީ އަހަރެންނަށް ގަބޫލުނުވެވޭ ކަންކަން ކުރާ ބައެއް ކަމުގައި ވިޔަސްވެހެވެ. އެހެނީ އަހަރެން ދެކޭ ގޮތް ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރާއިރު އަނެކާ ދެކޭ ގޮތް ރަނގަޅުވެދާނެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރަންޖެހޭތީއެވެ. އަނެކާގެ ރައުޔު ރަނގަޅުވުން މުސްތަހީލުކަމުގައި ދުށުމީ އިސްލާމީ ހަމައެއް ކަމުގައި ނުވާތީއެވެ.
މިގޮތުން ބަލާއިރު އިސްލާމީ ހަރަކާތްތައް ވަރަށް ވެސް ގިނައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މަތި މަތިން ކުރިލައި ހެދިގެންފައި، ވަޅޯވެގެން މަރުވި ހަރަކާތްތަކާއި، ހެދުނީއްސުރެ ފޯދެމުން ދާ ހަރަކާތްތަކާއި ވަކި ވަރަކަށް ތާޒާ ވެލާން އުޅެފައި އެވަރުގައި ހިފެހެއްޓިފައި ހުރި ހަރަކާތްތައް ވެސް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

މި ޒަމާނަށް ބެލި ނަމަވެސް އިސްލާމީ ތަފާތު މައިގަނޑު ދެތިން ހަރަކާތެއް ދުނިޔޭ ތެރެއިން ފެނެއެވެ. އެއިން ކޮންމެ ހަރަކާތެއް މާހައުލާއި ގުޅިގެން އޭގެ އަސްލަށް ނިސްބަތްކުރަން ނޭނގޭ ވަރަށް ތަފާތުވެ، ބަދަލުވެފައިވާތަން ވެސް ފެނެއެވެ. އެހެންވީމާ ކޮންމެ ހަރަކާތެއްގެ މަބްދައުތައް ވަކި ވަކީން ޖަމާކޮށް ހެދުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.

ބައެއް އިސްލާމީ ހަރަކާތްތަކުގެ ބައިވެރީން އެތަންތަނުގެ ވެރީންނަށް ފާޑު ނުކިޔާ، ވީވަރަކުން ޢާންމުން އިސްލާހުކުރަން މަސައްކަތްކުރާއިރު، ހަމަ މިފަދަ ބައެއް ހަރަކާތްތެރީން ސިޔާސަތުގެ ތެރެއަށް ވަނުމީ ފަސާދައިގެ މަގެއް ކަމަށް ދެކެއެވެ.
އަދި ބައެއް ހަރަކާތްތަކުގެ އަހުލުވެރީން ގައުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެ، އިސްލާމީ ހަރަކާތެއް ތަނެއްގައި ނަގަހައްޓައި ނުގަނެވޭނެ ކަމަށް ދެކި، އިސްލާމީ ޕާޓީތައް ހެދުން ލާޒިމުކުރޭމެއެވެ.

އަނެއް ބައި ހަރަކާތްތަކުން އިސްވެ ދެންނެވި ދެ ގޮތާ މެދު މާ ހިތްހަމަޖެހޭ ކަމުގައި ނުވެއެވެ. މި ފަދަ ހަރަކާތްތަކުގެ ބައިވެރީން ދެކޭ ގޮތުގައި ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ނޫނީ އިސްލާމީ ހަރަކާތެއް ތަނެއްގައި އަށައެއް ނުގެންނެވޭނެއެވެ. އަދި ވެރިންނަކީ އެ ހަރާކާތާ ދެކޮޅު ބައެއްނަމަ އެމީހުންނާއި ވެސް ހަރުކަށިކަމާއެކު ކުރިމަތިލާންޖެހޭނެއެވެ.

ބާކީ ކޮންމެ ހަރަކާތަކީ މި ދެންނެވި ތިން ހަރަކާތުން ކަފިވެގެން އައިސްފައި ހުރި ގޮފިތަކެވެ.

މީގެ ތެރެއިން އެއް ބައެއްގެ މަންހަޖު އަނެއް ބައެއްގެ މަންހަޖާ ތަފާތެވެ. އެއްބަޔަކު އެހާ މުހިންމު ކަމުގައި ދެކޭ ކަމެއް އަނެއް ބަޔަކަށް އެއީ އެހާ މުހިންމު ކަމެއް ކަމުގައި ނުވާ ފަހަރު އާދެއެވެ. އެންމެން އެއްބަސްވެ އެކައްޗެއް ކިޔާ ފަހަރުވެސް އާދެއެވެ. ނަމަވެސް އަދުގެ އިސްލާމީ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރޭގައި އޮތް އެންމެ ނުބައި ކަމަކަށް ފެނުނީ އެކަކު އަނެކަކަށް ހިތްނުބައިކުރުމުގެ ގޮތްތަކެވެ. ޢުޒުރުވެރިކުރުވުމާއި ޢުޒުރު ގަބޫލުކުރުން ނެތުމުގެ ނުތަނަވަސްކަމެވެ. އަނެކާގެ ބުއްދިއާއި ވިސްނުމަށް، ފިކުރާއި ޚިޔާލަށް އިހުތިރާމުނުކުމުން އުފެދުނު ސުންޕާ ބައްޔެވެ.

ހަގީގީ ނަޒަރަކުން ވިސްނާއިރު މިއިން ކޮންމެ ޖަމާއަތެއްގެ ވެސް މަގުސަދަކީ އެކައްޗެކެވެ. އެ މަގުސަދާ ހަމައަށް ދާން ނެގި މަގު ތަފާތީއެވެ.

މިއިން އެއްވެސް ހަރަކާތަކީ ފުރިހަމަ ހަރަކާތެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ އިސްލާމީ ހަރަކާތަކީ އިސްލާމްދީން ތަންފީޒުކުރުމަށް ނުވަތަ ތަންފީޒުކުރުމަށް ޖާގަހޯދުމަށް އިންސާނުންގެ އަމިއްލަ ބުއްދިއަށް ފެންނަ ގޮތަކަށް ހިންގާ ހަރަކާތްތަކެކެވެ. ބާވާލެއްވި އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ބާވާލެއްވުނީ އިސްލާމްދީނެވެ. އެދީނުގައި އުނިކަމެއް ނެތެވެ. މީހަކަށް ފާޑުކިޔޭނެ ހަމަ އެއް ކަމެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމީ ހަރަކާތަކީ އިންސާނުންގެ އުފެއްދުމެކެވެ. ވުމާއެކު އިސްލާމީ ހަރަކާތްތަކުގައި ކުށް ހުރެއެވެ. އިސްލާހުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ހުރެއެވެ. ފާޑުކިޔޭނޭ އަދި ފާޑުކިޔަންޖެހޭނޭ ސިފަތައް ހުރެއެވެ.

ވަރަށް ގިނަ މީހުންނަށްވަނީ (އޭގައި އަހަރެން ވެސް ޝާމިލުވާ ގޮތުން) އިސްލާމީ ހަރަކާތާއި އިސްލާމްދީނާއި އެކައްޗެއް ކަމަށް ހީވެފައެވެ. މިހެންވުމުން އިސްލާމީ ހަރަކާތަކީ އިސްލާމްދީން ކަމަށް ބަލައި އެ ހަރަކާތުން ފެންނަ އުނިކަމަކުން އިސްލާމްދީނަށް ނަފުރަތުކުރާ މީހުން އުޅޭ ފަދައިން، އިސްލާމީ ހަރަކާތަކީ އިސްލާމްދީން ކަމަށް ބަލައި އެއިން ހަރަކާތެއްގެ ކަމަކަށް ފާޑުކިޔައިފި މީހަކީ ދީނުގެ ދުޝްމަނެއް ކަމަށް ބަލާ މީހުންވެސް އެހާ ގިނައީއެވެ.

އެންމެހާ މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ ކުށްތަކުން ހުސްދުރުވެވޮޑިގެންވާ މާތް ﷲ އަޅަމެންގެ މައްޗަށް ދީނެއް ކަމުގައި ރުއްސަވާ ބާވާލެއްވި އިސްލާމްދީނާއި އެ ދީން ތަންފީޒުކުރުމަށް ބުއްދީގެ ގޮތުން އުނި އިންސާނާ ކުރާ މަސައްކަތާއި މިއީ އެއް ދަރަޖައިގެ ދެކަމެއް ނޫންކަން ގަބޫލުކުރުމެވެ. މީގައި އިސްލާމީ ހަރަކާތްތަކުގެ ބައިވެރީންނާއި އެނޫން މުސްލިމުންނާއި ޝާމިލުވާ ގޮތުގައެވެ. އިސްލާމްދީނަށް ނަޞްރު އެދޭނަމައެވެ. އެދީނުގެ ހަރަކާތްތައް ފުޅާވެ ތަނަވަސްވުމަށް އެދޭނަމައެވެ.

އެހެނީ ޢައިބުހުރުން ލާޒިމުވެއްޖެ ކޮންމެ އެއްޗަކީ ކަމަކީ ފާޑުކިޔޭ ފާޑުކިޔަންޖެހޭނޭ އެއްޗެއްސާއި ކަންކަމެވެ. އަދި އެހެންމެ ކަމަކަށް ކިޔޭ ފާޑު އޭގެ ބައިވެރީން ގަބޫލު ނުކުރަނީ ނަމަ އެއީ އެކަމެއް އިންދިރާސްވުމުގެ ފެށުންމެއެވެ.

ނަމަވެސް،......... ނަމަވެސް އިސްލާމީ ހަރަކާތްތަކަށް ފާޑުކިޔުމަށް ދެ ތުންފަތް ހަރަކާތްކުރާ މީހާ، ނުވަތަ ގަލަމުގެ ތުނޑު ޖައްސާ މީހާ، އެ ހަރަކާތްތަކުގެ އަގުވަޒަން ނުކުރާ ނަމަ، ފެންތަށީގައި ފުރިފައި ހުރި ބަޔަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާ ނަމަ، ކިޔޭ ފާޑަކީ އާޑަ ފުރައްސާރައަކަށް ވުން އޮންނާނީ ދާދި ގާތުގައެވެ.

ގިނަ މީހުން އެބައިމީހުންގެ ފިކުރުތަކާއި ކަންކަން މިންކުރާ އުޞޫލުތަކާއި ދިރިއުޅުމާމެދު ދެކޭ ގޮތާއި ޢާދަތަކުގެ މަތީގައި ދެމިތިބުމަށް އެދެއެވެ. އެމީހުންނަށް ހީކުރެވޭ ގޮތުގައި އެހުރިހާ ކަމަކީ އެމީހުންގެ ޝަޚުޞިއްޔަތުގެ މުހިއްމު ބައިތަކެކެވެ. 
އެއީ އޭގެތެރެއިން ވަރަށް ގިނަ ކަންކަމަކީ، އިޖުތިމާޢީ ފިއްތުންތަކާއި ލިބިފައިވާ ޢިލްމާއި ފިކުރާއި ތަނަވަސްވެފައިވާ ފުރުޞަތުތަކުގެ ސަބަބުން ބިނާވެފައިވާ ނުވަތަ ލިބިގަނެވިފައިވާ ކަންތައްތަކެއްކަން ޤަބޫލުކުރާ ޙާލުގައެވެ.

މާތްﷲ ދުނިޔެ އުފައްދަވައި އެދުނިޔެއަކީ ޚިޔާރުކުރުމާއި، އިމްތިޙާނުކުރެވުމުގެ މައިދާން ކަމުގައި ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. އަދި އެދުނިޔޭގައި އިމްތިޙާނަކަށް ބޭނުންވާނެ ހުރިހާ ޞިފަތަކެއް ފުރިހަމައަށް ލެއްވިއެވެ. މިސަބަބަށްޓަކައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަބަދުމެ، ދަތިކާއި ބުރަތަކުގެ ތެރޭގައި އުޅެންޖެހެއެވެ. ފެށުމުގެ ގޮތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކާއި ދަތިތައް މައިގަނޑު ދެބަޔަކަށް ބަހައިލެވިދާނެއެވެ.

1- އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތު ލިބިފައިނުވާ ޒަމާނުގެ ކުރިއެރުންތަކާ ދުރު، ތަރައްޤީނުވާ ދަތި ވެއްޓެކެވެ. މިއީ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރުވާނެ ވެއްޓެކެވެ. އެހެނީ އެފަދަ ވެއްޓެއްގައި އުޅޭ މީހަކަށް ފެންނާނީ އަބަދުވެސް އަނދިރި ޞޫރައެކެވެ. ހަނދާނަށް އަންނާނީ ނާކާމިޔާބުވީ ފަހަރުތަކެވެ.

2- މަސައްކަތުގެ ފުރުޞަތުތައް ފުރިހަމައަށް ލިބެން ނެތުމެވެ. އެހެނީ މިކަމުގެ ސަބަބުން ތިމާ މީހާއަށް ލިބިފައިވާ ހުރިހާ ހުނަރަކާއި ތަޖުރިބާއަކާއި ޢިލަމަކީ ބޭނުން ނުހިފޭ ފައިސާ ފޮތްޗެއް ފަދައިން ޞިފަވެއެވެ.

3- ޢާއިލާގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ މައްސަލަތަކެވެ. މިއީ ބައްޕައިންގެ ހަރުކަށިކަމާއި ދެމަފިރިންގެ ދޭތެރޭގައި ހިނގާ އަރާރުންވުންތަކާއި ޒުވާބުތަކެވެ.

4- ތެދުވެރިޔާ ތެދުވެރިކަންމަތީ ހުރުމަކީ އޭނާއަށް ލިބޭ އަދަބެއް ކަމުގައި ހަދައި، ފާސިދުންނަށް ހެލިފެލިވެ އުޅުން ލުއިކޮށްދޭ، ނުރައްކާތެރި ޢާންމު އިދާރީ ފަސާދައެވެ. ނުވަތަ ކަރަޕްޝަނެވެ. 
 

5- މީހާއާ ކުރިމަތިވާ ކޮންމެ ނިކަމެތިކަމެއްގައި އޭނާގެ ހިތްވަރު އެލުވައިލައި ނިކަމެތިކޮށްލާ މީހުން ގިނަވުމެވެ.

6- ޠަބީޢީ ގޮތެއްގައި ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން ގެންދިއުމަށް ހުރަސްއަޅައި، މީހާގެ ޙަރަކާތްތެރިކަން ކަނޑުވާލާ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ.
 

މިގޮންޖެހުންތަކަކީ ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް އަދި ހުރިހާ ތަނެއްގައިމެ ހުންނަ ކަންކަމެވެ. މިއީ އާދަމުގެ ދަރީން އިމްތިޙާންކުރާނެ އާލާތްތަކެކެވެ. ސާބިތުވެފައިވާ ޙަޤީޤަތަކީ މީހާގެ ޒާތުގެ ބޭރުން އުފެދިގެން އަންނަ ކޮންމެ ގޮންޖެހުމަކީ ނުވަތަ ބޭރުގައި ހުންނަ ގޮންޖެހުންތަކަކީ ހަވާސާގައި ހުންނާނެ ކަންތައްތަކެއްކަމެވެ. އަދި އެކަންކަމަކީ ރަނގަޅު ކަންތައްތަކެއް ކަމުގައި ހެދިދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ކިބައިގައިވާ ފޮރުވިފައިވާ ބާރުތައް ނެރެވިއްޖެނަމައެވެ. އަދި އަމާންދިނުމާ ދެކޮޅު ހަދައި މަނާވެގަތުމުގެ ރޫޙެއް އަޅުގަނޑުމެންގެ ކިބައިގައި އޮތް ނަމައެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ޙިކުމަތްތެރި އާޔަތްތަކަށް ވިސްނައިފި މީހަކަށް އެގޭނެފަދައިން ކުރީގެ އުންމަތްތައް ހަލާކުކޮށްލެއްވުނީ އެބައިމީހުންނަށް ލިބިފައިވާ ވެއްޓާމެދުގައި މުޢާމަލާތްކުރުމުގައި ނުކުޅެދުންތެރިވެގެންނެއްނޫނެވެ. ވާދަވެރިންގެ ޙަމަލާތަކާއި ޢަދާވާތްތެރިންގެ މަކަރުވެރި ރޭވުންތަކުގެ ސަބަބުންނެއްވެސް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއީ އެބައިމީހުން ޙައްޤު މަގުން ކަސިޔާރުވީމައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ އެދުންތަކާއި ޝަހުވަތްތަކުގެ ކުރިމަތީގައި އެބައިމީހުން ބަލިވީމައެވެ.

2- ކާމިޔާބު ނޫން މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެވުނީތީ، މާޔޫސްވެ ނާއުންމީދުވުމެވެ. އެތައް ފަހަރެއްގެ މަތިން ސާނަވީ އިމްތިޙާނުގައި ބައިވެރިވުމަށް އުޅެ އެކަމުގައި ނާކާމިޔާބުވާ މީހެއް ފަދައިންނެވެ.

3- ބޮޑެތި ކަންތައްތަކެއް ކުރުމަށްޓަކައި ނަގަންޖެހޭ "ރިސްކު" ނަގަން ނުކެރުމެވެ. ހުރިހިސާބުގައި ނުވަތަ ފަހަތުގައި ހުރުމަށް އެދެވެނީއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އިންސާނާ ދިރިއުޅުމުގެ ހަވާސާގައި ހުންނަންޖެހިދެއެވެ. އަދި މުޅިންވެސް މީހުން ކާކެއުމުން ބާކީ އެތިކޮޅު ހޮވާ މީހަކަށް ބަދަލުވެއެވެ.

5- ކުރެވޭ ކޮންމެ ކުށަކަށް ނުވަތަ ފަރުވާކުޑަކުރެވޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަމިއްލަ ނަފްސު ކުށްވެރިކުރަންވީ ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ކުށްވެރިކުރުމެވެ.

ހ. އުންމަތްތަކުގު ތާރީޚުން ޖަމާޢަތަތްތަކާއި ފަރުދުންގެ ތާރީޚު ބަލައި ދިރާސާކުރާ މީހަކަށް ވަރަށް މުހިއްމު ޙަޤީޤަތެއް ފެންނާނެއެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެން އިންސާނުންނާ ކުރިމަތިވެފައިވާ މައްސަލައަކީ ވަސީލަތްތަކާއި ބާރު މަދުވުމާއި ނެތުމުގެ މައްސަލައެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް އެމައްސަލައަކީ ދެކަމެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ މައްސަލައެކެވެ. ހިންމަތްތެރިކަން ބަލިވުމާއި ރަނގަޅު ގޮތުގައި ލިބިފައިވާ ނިޢުމަތްތައް ބޭނުންނުކުރެވުމެވެ. މާތްﷲގެ ވަޖިހުފުޅު އަދައިގެން ކުރާ މަސައްކަތަކުން ވަރުގަދަ ހިތްމަތެއް ބިނާކުރެވިދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދަންނަ ވަރަށް ގިނަބަޔަކުވަނީ އެބައިމީހުންގެ ކިބައިގައި ހުރި ނުރަނގަޅު އާދަތައް ދޫކޮށް އިޞްލާޙުވެފައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ވަގުތުތައް ހޭދަކުރާނެ ގޮތުގެ ރަނގަޅު މަޝްރޫޢުތައް އެމީހުން އެކުލަވައިލިއެވެ. އާދައިގެ މީހުންނަށްވުރެ ދެރަ ބައެއްކަމުގައިވުމަށްފަހު، ވަރަށް ހަރުދަނާ ބަޔަކަށް އެމީހުން ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. އެކީ ހަލާކުގެ ތުންފަތްމަތީގައި ވަނިކޮށް އައު ހިންގުންތެރިކަމެއް ލިބުމުގެ ނަޞީބު މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުން، ކާމިޔާބު ފައިދާ ލިބޭ މުއައްސަސާތަކެއްކަމުގައިވި އެތައް މުއައްސަސާއެއް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެގެއެވެ. އެހެންކަމުން ރަނގަޅު ކުރުމުގެ މަގު ވަނީ ހުޅުވާލެވިފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބަދަލެއްނެތި އެއްވެސް ކަމެއް ނުވާނެއެވެ.

ށ. އަހަރެމެންނަށް މާޔޫސްކަމާއި ނާއުންމީދު އިޙުސާސްކުރެވޭ ހިނދުގައި މާތްﷲއާމެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން އާކުރަމާ ބަހީއެވެ. އެގުޅުން ރަނގަޅުކުރުމުގެ ގޮތުން އެކަލާނގެއާ ކުއްތަން ކުރުވަނިވި ޢަމަލުތަކާއި ހެޔޮކަންކަން ކުރުން ގިނަކުރާނީއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއާމެދު ހެޔޮކޮށް ވިސްނައި، އެކަލާނގެއަށް އެންމެހައި ކަމެއް ދޫކޮށްލާނީއެވެ. އެހެނީ ރޫޙާނީ ބަގުރޫޓުވުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން މުސްލިމާ އޮޅުންބޮޅުންގަނޑެއްގެ ތެރެއަށް ވައްޓާލާކަމެއްކަން ސާބިތުވެފައިވެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް ނުކުޅެދުންތެރިކަމުގެ އިޙުސާސްކުރުވައެވެ.

ނ. އަޅުގަނޑުމެންކުރެ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ޔަޤީންކުރަންވީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ކުރިއަށްގޮސް ކުރާކަންކަން އިތުރަށް ރަނގަޅުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެބަ އޮތްކަމެވެ. އެންމެ ދަތި އުދަގޫ ޙާލަތްތަކުގައިވީނަމަވަސްމެއެވެ. ކަންކަން ރަނގަޅުކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އަޅުގަނޑުމެން ކިބައިގައި އެބަ އޮތެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއީ ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް އޮތުން، ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ނެތުމަށްވުރެ ރަނގަޅުކަމާއި ކޮންމެވެސް ދޮރެއް ހުޅުވުމަކާނުލައި އެއްވެސް ދޮރެއް ބަންދުނުވާނެކަން ޔަޤީންކޮށް ޤަބޫލުކުރުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަކުރީމައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ކިބައިގައިވާ ތަރުބަވީ އަދި ސަޤާފީ އުނިކަމުގެ ސަބަބުން ބަންދުވީ ދޮރާމެދުގައި މަޝްޣޫލުވެވި، ހުޅުވުނު ދޮރު ނުވެސްފެނި ހިގައިދެއެވެ.

ރ. އެކަކީވެސް ބަލިކަށި މީހެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމީހެއްގެ ބާރުގެ ނުކުތާތައް ނޭނގޭ މީހަކު ހުރެދާނެއެވެ. މިއީ ފޮރުވުމެން ނެތް ޙަޤީޤަތެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ތެރެއިން ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވަނީ އެމީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުރި ވަރުގަދަ ނުކުތާތައް ދެނެގަނެ، އެނުކުތާތައް އިތުރަށް ބާރުގަދަކޮށް ކުރިއެރުވުމެވެ. އެކަންކަމަށް އަހަންމިއްޔަތުކަން ދިނުމާއި، އެކަންކަމުން ފައިދާ ލިބިގަތުމަށް މަސައްކަތްކުރުމެވެ. އެހައިރުން އޭނާގެ ޙާލަތަށް ހައިރާންކުރުވަނިވި ކުރިއެރުމެއް އަންނަތަން ފެންނާނެއެވެ.

ބ. އިންސާނާއަކީ އޭނާގެ ފިކުރުތަކުގެ ނަތީޖާއެކެވެ. އޭނާގެ ތަޞައްވުރުތައް ތަނަވަސްވީ މިންވަރަކަށް، އޭނާގެ ފިކުރުތައް ފުރިހަމަވެ، ކަވިވެގެން އައުދެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ތަނަވަސްގޮތެއްގައި ކަންކަން ރަނގަޅުކުރުމަށް މަގު ފަހިވެއެވެ. އަދި ތިމާއަކީ ބަލިކަށި، ނުކުޅެދުންތެރި މީހެއްކަމުގައި، އަދި އޭނާގެ ކުރިމަތީގައިވަނީ ދަތިކަމާއި އުދަގުލާއި ތޮއްޖެހުންކަމުގައި ޤަބޫލުކޮށްފިނަމަ، ދިރިއުޅުމުގައި ކާމިޔާބު ހޯދުމަށް ނުކުޅެދެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނެތްކަމަށާއި، ހަތަރު އުދަރެސް ފެނުޖެހިފައިވާކަމުގައި އިޙުސާސްކުރެވެއެވެ.
 

ޅ. ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށްވެސް ލާޒިމުވެގެންވަނީ އަހިވަކަކާޖެހި އަހިވަކެއް ފާވާނެކަމާމެދު، ސަމާލުވުމެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މައްޗަށް އޮތީ މާޔޫސްކަމާއި ނާއުންމީދުވެފައިވާ މީހުންނާއި އަލިކަމެއްނެތް ތަޞައްވުރުތަކުގެ އަހުލުވެރިންނާ ދުރުވުމެވެ. އަދި ކާމިޔާބު މީހުންގެ ދުނިޔެއަށް ވަންނަންޖެހެއެވެ. އެއީ އެމީހުން ކިބައިން ނަފާ ލިބިގަތުމަށެވެ. އެމީހުންގެ ކާމިޔާބީގެ ސިއްރުތައް ރަނގަޅަށް ދަނެ ގަތުމަށެވެ. އިހުގައި އަދި ފަހުގައިވެސް، ހުރިހާކަމެއްގައި ފަހުގެ ބާރު ލިބިވޮޑިގެންވަނީ ކަށަކުޅަދުންވަންތަ މާތްﷲއަށެވެ.

ނޯޓު: މިލިޔުމުގެ އަޞްލު ސުރުޚީއަކީ الإنكسار من الداخل މާނައަކީ އެތެރެއިން ހަލާކުވުން މިހެނެވެ. ދިވެހި ބަހަށް ތަރުޖަމާކުރުމުގައި ރީތިކުރުމަށް ސުރުޚީ މަތީގައިވާ ގޮތަށް ބަދަލުކުރީއެވެ.

މުއައްލިފުގެ ކުރު ތަޢާރަފެއް: ޑރ. ޢަބްދުލްކަރީމް އަލްބައްކާރަކީ އިސްލާމީ ތަރުބިއްޔަތުގެ ދާއިރާގައި ފާހަގަކޮށްލެއްވޭ ބޭފުޅެކެވެ. އެބޭފުޅާއަކީ ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ފޮތްތައްވެސް ލިޔުއްވާފައިވާ މުފައްކިރެއްވެސްމެއެވެ. މިފާލަމަށް ފިއްތައިލެއްވުމުން އެބޭފުޅާގެ ސައިޓަށް ވަޑައިގެންނެވޭނެއެވެ.


މަޞްދަރު:ޤިއްޞަތުލް އިސްލާމް